Trudno byłoby przecenić rolę, jaką odgrywają w naszym życiu rośliny lecznicze i bogate w witaminy. Organizm człowieka nie syntetyzuje większości witamin, a. są mu one niezbędne każdego dnia i w każdej porze roku. Szkorbut, krzywica, choroba beri-beri i „kurza ślepota" mają wspólną przyczynę — niedobór jednej z witamin. Obecnie rolnictwo i przemysł farmaceutyczny całko­wicie zaspokajają zapotrzebowanie ludności ZSRR na podstawowe witaminy. Mimo znacznych osiągnięć w chemicznej syntezie wielu prepa­ratów leczniczych oraz w leczeniu antybiotykami, od 30 do 40% preparatów dostarczanych przez przemysł farmaceutyczny produ­kowanych jest z surowca roślinnego. Udział preparatów pochodze­nia roślinnego w leczeniu schorzeń sercowych, sercowo-naczynio­wych, żołądkowo-jelitowych i nerwowych oraz chorób wątroby i nerek wynosi 80—90%. Jak dowiodło doświadczenie, preparaty sporządzone z roślin są najbezpieczniejsze i rzadko wywierają do­strzegalne działanie uboczne. W Związku Radzieckim medycyna oficjalna wykorzystuje obec­nie około 200 gatunków roślin, a lecznictwo ludowe — ponad 2500. Wiele roślin bogatych w witaminy i leczniczych stanowi część co­dziennego pożywienia ludności; uprawia się je w kołchozach i sowchozach lub na działkach przyzagrodowych (rośliny cytru­sowe, róża dzika, malina, porzeczka, winorośl, rośliny warzywne i in.). Wprowadzono do uprawy wiele rodzimych dziko rosnących gatunków, jak Securinega suffruticosa, Plantago major i P. psyl-lium, Rubia tinctorium, Dioscorea caucasica i D. nipponica, Ononis arvensis i in. Opanowano metody uprawy wielu roślin leczniczych pochodzących z krajów tropikalnych i subtropikalnych. Jednakże zapotrzebowania na leczniczy surowiec pochodzenia roślinnego nie zaspokaja się całkowicie. Nie rozwiązano również niektórych problemów ochrony cennych roślin leczniczych zbie­ranych z naturalnych stanowisk i obecnie ginących, ich ponow­nego rozmnożenia lub wprowadzenia do uprawy, zwiększenia po­wierzchni plantacji gatunków podstawowych, mechanizacji sadze­nia i zbioru, zwalczania chwastów, szkodników i chorób ani pro­blemu zwiększenia plenności i zawartości substancji czynnych metodami hodowlanymi. W ZSRR istnieje zorganizowany system produkcji oraz skupu roślinnego surowca leczniczego i obfitującego w witaminy, kiero­wany przez Wszechzwiązkowe Zjednoczenie Lekrasprom Mini­sterstwa Przemysłu Farmaceutycznego ZSRR. Zbiorem dziko rosnących roślin leczniczych kierują urzędy skupu i sowchozy Lekraspromu, organizacje prowadzące skup w ramach Związku Spółdzielni Spożywczych (Centrosojuz) i zarządy aptek w poszcze­gólnych republikach radzieckich. Wiodącą rolę w badaniach flory oraz wykrywaniu roślin lecz­niczych i bogatych w witaminy, ustalaniu ich właściwości leczni­czych, wyodrębnianiu i farmakologicznym badaniu poszczególnych substancji czynnych, poszukiwaniu zasobów roślin, hodowli i opra­cowywaniu agrotechniki odgrywa Wszechzwiązkowy Naukowo--Badawczy Instytut Leczniczych Roślin (WILR). Opracowane przez niego preparaty lecznicze, między innymi Kardiowalen, ta­bletki marzany barwierskiej, Ergotamin tartrat, Ergotamin maliat i Diosponin, zdobyły już powszechne uznanie. Instytut ten opra­cował wskazówki dotyczące wprowadzenia do uprawy około 100 gatunków roślin leczniczych i bogatych w witaminy. Zakrojonymi na szeroką skalę badaniami leczniczych właściwo­ści roślin i sposobów ich uprawy zajmują się naukowo-badawcze chemiczno-farmaciiutyczne instytuty, Wszechzwiązkowy Nauko­wo-Badawczy Instytut Witamin, katedry farmakologii, farmako-gnozji i botaniki instytutów uczelnianych, zakłady botaniczne Związku Radzieckiego, strefowe stacje doświadczalne WILR oraz sowchdfcy Lekraspromu. Ponieważ zapotrzebowanie na leczniczy surowiec roślinny ciągle rośnie, a naturalne zasoby surowca w miarę ich wykorzystywania maleją, szczególną uwag zwrócono w tej książce na rośliny lecz­nicze uprawiane w ZSRR lub za granicą. Uprawą większości opisa­nych roślin mogą zająć się sowchozy i kołchozy, doświadczalne gospodarstwa instytutów i techników, szkoły na swych poletkach oraz amatorzy-ogrodnicy. Często w celu leczenia wielu rozpowszechnionych chorób nie trzeba szukać importowanych i rzadkich roślin; można je całko­wicie zastąpić (czego się nawet nie podejrzewa) roślinami upra­wianymi na polach i w ogrodach. Zapoznanie czytelników z tymi roślinami stanowi jeden z celów tej książki. Jednakże każdą z ro­ślin leczniczych można zastosować wyłącznie po zasięgnięciu po­rady lekarza i według jego zaleceń .W żadnym wypadku nie nale­ży traktować tej książki jako poradnika dla chorych lub lekarzy. Książka zawiera krótkie opisy podstawowych grup środków po­zyskiwanych z roślin. W przypadku najważniejszych roślin leczni­czych i bogatych w witaminy podano informacje dotyczące syste­matyki, biologii, historii wprowadzenia do uprawy, znaczenia gospodarczego i leczniczego (lub zastosowania w medycynie we­terynaryjnej) oraz omówiono metody rozmnażania i agrotechnikę. Sposoby uprawy niektórych roślin leczniczych i bogatych w wi­taminy, szeroko rozpowszechnionych w rolnictwie, są dobrze znane i dlatego zostały pominięte. Nie omówiono także agrotechniki sze­regu roślin tropikalnych, których nie można uprawiać w ZSRR ze względu na ich właściwości biologiczne lub na nieopłacalność produkcji.