Główna
Trudno byłoby przecenić rolę, jaką odgrywają w naszym życiu rośliny lecznicze i bogate w witaminy. Organizm człowieka nie syntetyzuje większości witamin, a. są mu one niezbędne każdego dnia i w każdej porze roku. Szkorbut, krzywica, choroba beri-beri i „kurza ślepota" mają wspólną przyczynę — niedobór jednej z witamin. Obecnie rolnictwo i przemysł farmaceutyczny całkowicie zaspokajają zapotrzebowanie ludności ZSRR na podstawowe witaminy.
Mimo znacznych osiągnięć w chemicznej syntezie wielu preparatów leczniczych oraz w leczeniu antybiotykami, od 30 do 40% preparatów dostarczanych przez przemysł farmaceutyczny produkowanych jest z surowca roślinnego. Udział preparatów pochodzenia roślinnego w leczeniu schorzeń sercowych, sercowo-naczyniowych, żołądkowo-jelitowych i nerwowych oraz chorób wątroby i nerek wynosi 80—90%. Jak dowiodło doświadczenie, preparaty sporządzone z roślin są najbezpieczniejsze i rzadko wywierają dostrzegalne działanie uboczne.
W Związku Radzieckim medycyna oficjalna wykorzystuje obecnie około 200 gatunków roślin, a lecznictwo ludowe — ponad 2500. Wiele roślin bogatych w witaminy i leczniczych stanowi część codziennego pożywienia ludności; uprawia się je w kołchozach i sowchozach lub na działkach przyzagrodowych (rośliny cytrusowe, róża dzika, malina, porzeczka, winorośl, rośliny warzywne i in.). Wprowadzono do uprawy wiele rodzimych dziko rosnących gatunków, jak Securinega suffruticosa, Plantago major i P. psyl-lium, Rubia tinctorium, Dioscorea caucasica i D. nipponica, Ononis arvensis i in. Opanowano metody uprawy wielu roślin leczniczych pochodzących z krajów tropikalnych i subtropikalnych.
Jednakże zapotrzebowania na leczniczy surowiec pochodzenia roślinnego nie zaspokaja się całkowicie. Nie rozwiązano również niektórych problemów ochrony cennych roślin leczniczych zbieranych z naturalnych stanowisk i obecnie ginących, ich ponownego rozmnożenia lub wprowadzenia do uprawy, zwiększenia powierzchni plantacji gatunków podstawowych, mechanizacji sadzenia i zbioru, zwalczania chwastów, szkodników i chorób ani problemu zwiększenia plenności i zawartości substancji czynnych metodami hodowlanymi.
W ZSRR istnieje zorganizowany system produkcji oraz skupu roślinnego surowca leczniczego i obfitującego w witaminy, kierowany przez Wszechzwiązkowe Zjednoczenie Lekrasprom Ministerstwa Przemysłu Farmaceutycznego ZSRR. Zbiorem dziko rosnących roślin leczniczych kierują urzędy skupu i sowchozy Lekraspromu, organizacje prowadzące skup w ramach Związku Spółdzielni Spożywczych (Centrosojuz) i zarządy aptek w poszczególnych republikach radzieckich.
Wiodącą rolę w badaniach flory oraz wykrywaniu roślin leczniczych i bogatych w witaminy, ustalaniu ich właściwości leczniczych, wyodrębnianiu i farmakologicznym badaniu poszczególnych substancji czynnych, poszukiwaniu zasobów roślin, hodowli i opracowywaniu agrotechniki odgrywa Wszechzwiązkowy Naukowo--Badawczy Instytut Leczniczych Roślin (WILR). Opracowane przez niego preparaty lecznicze, między innymi Kardiowalen, tabletki marzany barwierskiej, Ergotamin tartrat, Ergotamin maliat i Diosponin, zdobyły już powszechne uznanie. Instytut ten opracował wskazówki dotyczące wprowadzenia do uprawy około 100 gatunków roślin leczniczych i bogatych w witaminy.
Zakrojonymi na szeroką skalę badaniami leczniczych właściwości roślin i sposobów ich uprawy zajmują się naukowo-badawcze chemiczno-farmaciiutyczne instytuty, Wszechzwiązkowy Naukowo-Badawczy Instytut Witamin, katedry farmakologii, farmako-gnozji i botaniki instytutów uczelnianych, zakłady botaniczne Związku Radzieckiego, strefowe stacje doświadczalne WILR oraz sowchdfcy Lekraspromu.
Ponieważ zapotrzebowanie na leczniczy surowiec roślinny ciągle rośnie, a naturalne zasoby surowca w miarę ich wykorzystywania maleją, szczególną uwag